การทำคันชักซอจากเอ็นตกปลา อุปกรณ์น้อย สวยคลาสสิคไม่ซ้ำใคร
คันชักซอเป็นอุปกรณ์สำคัญที่จะทำให้ซอเกิดเสียง ซึ่งคันชักซอ 2 สาย ไม่ว่าจะเป็นซออีสาน ซอเอ้อหู ซอด้วง หรือแม้แต่ซออู้ก็สามารถใช้คันชักร่วมกันได้ โดยสายคันชักที่ได้รับความนิยมแพร่หลายจะเป็นคันชักหางม้า ที่ให้เสียงนุ่มและชัดเจน เพราะหางม้าจะมีเส้นใยที่ขรุขระตามธรรมชาติ เสียงที่สีออกมาก็จะมีความไพเราะชัดเจน ส่วนผู้ที่ชื่นชอบคันชักแบบคลาสสิก ก็สามารถมำคันชักซอเองได้ด้วยอุปกรณ์ที่หาได้ง่ายอย่างไม้ไผ่และเอ็นตกปลา
ไม้อะไรบ้าง ที่เหมาะกับการทำคันชักซอ
หากเป็นไม้ไทยที่นิยมนำมาทำคันชักซอก็จะนิยมไม้ชิงชัน ไม้ประดู่และไม้พะยูง ใช้หลักการเดียวกันกับการเลือกกำไลไม้พะยูง คือเลือกเอาไม้ที่มีลายเส้นตรง ไม่มีตาไม้เพราะไม้มีตาจะมีโอกาสหักได้ง่ายหากต้องนำมาดัด ดังนั้น จึงขอแนะนำให้ใช้ไม้ไผ่จะทำง่ายกว่าค่ะ โดยไม้ไผ่ที่นำมาทำคันชักซอได้ดีที่สุดก็คือไผ่ลูกศรที่มีนาดลำเล็ก เรียวยาว แต่ถ้าหาไม่ได้ก็สามารถใช้ลำไผ่รวกที่แคระแกรน
วิธีการทำคันชักซอ
ตากไม้ไผ่ให้แห้งหมาด ใช้เวลาประมาณ 2 สัปดาห์ ถ้าหากปล่อยให้ไม้ไผ่แห้งจนเกินไปอาจจะหักได้ง่ายเมื่อต้องนำมาดัด
เก็บรายละเอียดบริเวณตาไม้ทุกข้อปล้อง ซึ่งคันชักนี้จะใช้ความยาวประมาณ 80 เซนติเมตร นำไปอังไฟแล้วค่อย ๆ ดัดให้มีความโค้งงอ ซึ่งอุปกรณ์ช่วยดัดก็เป็นเพียงแค่ลำไผ่ธรรมดา ๆ 2 ท่อน
ต้องการให้ไม้ไผ่สีสวยก็นำมาขัดเปิดผิวกับทรายเปียก ซึ่งเม็ดทรายจะขัดลงไปในผิวและร่องไม้ไผ่ได้ดีกว่ากระดาษทราย
วิธีทำตะขอคันชักซอ
ในการทำตะขอจะทำเป็นรูปตัวเจ J ส่วนนี้สามารถใช้ไม้เนื้อแข็งได้ ทว่าควรเลือกไม้ที่ทั้งความแข็งและไม่เปราะแตกง่ายจะดีที่สุดค่ะ โดยชาน่าคราฟต์เลือกไม้พะยูง เพราะลายสวยและรับแรงดึงเชือกได้ดี
การขัดกับกระดาษทราบม้วนกลม จะทำให้ตะขอมีความโค้งเว้าเข้าไปด้านในและประกบเข้ากับคันชักได้อย่างพอดี แล้วก็ติดด้วยกาวร้อน
ส่วนด้านบนของคันชัก ก็จะใช้ชิ้นไม้เนื้อแข็งมาทำให้มีความโค้ง ¾ ของวงกลม แล้วยึดติดด้วยกาวร้อนเช่นกัน
เอ็นตกปลาสำหรับทำสายคันชักซอควรใช้เป็นเบอร์ใด?
ควรใช้เอ็นเบอร์ 0.20-0.25 พันเขากับรางพันเชือก ถ้าเป็นซอสายกีตาร์ ซอสายลวดให้พันประมาณ 120 – 150 รอบ ถ้าหากเป็นสายซอไหมก็ให้พันประมาณ 150 – 180 รอบ จากนั้นก็ใช้เชือกไนล่อนพันโอบรอบเอ็นเพื่อทำเป็นห่วงร้อยตะขอ ยึดติดด้วยกาวร้อน เพื่อป้องกันเอ็นคลายตัวค่ะ
” ซอจะดีเพียงใด แต้ถ้าหากขาดคันชักที่ดีก็ไร้เสียง เช่นเดียวกับคนเก่ง หากขาดคุณธรรมก็ไร้ประโยชน์ “
การติดตั้งสายคันชักซอและทำให้เกิดเสียงเมื่อต้องนำไปสี
ในการติดตั้งสายเอ็นนั้น หลังจากใช้ห่วงห้อยกับตะขอคันชักแล้วก็ต้องค่อย ๆ เรียงเส้นเอ็นและอย่าให้เอ็นพันกันเป็นอันขาด จากนั้นก็มัดรวบด้วยด้ายไนล่อน หยอดกาวร้อนกันเส้นเอ็นคลายตัว แล้วจังมัดรวบให้ตึง ก่อนจะนำไปสีกับซอก็อย่าลืมนำยางสนมาถูกับสายเอ็นคันชักเสียก่อน ความหนืดของยางสนเมื่อนำไปถูกับสายซอก็จะทำให้เกิดเสียงนั่นเองค่ะ
ทำไมคันชักซอจึงต้องโค้ง
เหตุผลที่ต้องดัดให้คันชักซอมีความโค้งก็เพราะว่า เมื่อผ่านการใช้งานนานไปเอ็นจะมีความยืดตัว จากคันชักที่โค้งก็จะค่อย ๆ เหยียดตรง แต่ถ้าหากทำให้คันชักตรงตั้งแต่การใช้งานครั้งแรก ก็จะทำให้สายเอ็นหย่อนนั่นเองค่ะ อยากให้คันชักมีสีสวยคลาสสิกยิ่งขึ้นก็สามารถทำได้ง่าย ๆ ด้วยการนำมาขัดด้วยน้ำมันเครื่อง
คันชักซอที่ดีคือคันชักที่ใช้แล้วเหมาะมือที่สุด
คันชักไวโอลินก็นำมาใช้แทนคักชักซอได้นะคะ แถมยังมีข้อดีอยู่ที่ที่สามารถปรับความตึงหย่อนของสายได้อย่างสะดวก ส่วนคันชักซอไม้ไผ่นี้มักจะทำขึ้นเพื่อให้เข้าคู่กับซอไม้ไผ่เสียมากกว่า แต่ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม คันชักซอที่ดีที่สุด ไม่ใช่คันชักที่ราคาแพงเสมอไป หากแต่เป็นคันชักที่ผู้ใช้จับแล้วรู้สึกเหมาะมือที่สุด ไม่หนักจนสร้างภาระ ควบคุมจังหวะการสีซอได้ง่าย
ชนาณัฏฐ์ ชเณศวรสิทธิ์
นักเขียน ผู้บรรยายเสียง ร้อยเรียงเนื้อหาของชาน่าคราฟต์ Chana Craft
