มีดซุยจากสมอเรือโบราณ ฝังแกนด้วยตะไบนิโคสัน คมแกร่ง ลายสวย

วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 3 ปีมะโรง ซึ่งตรงกับวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2567 เป็นวันมาฆบูชา วันเพ็ญ เป็นสัญลักษณ์แห่งความบริบูรณ์พร้อมนับเป็นฤกษ์ดีพี่ช่างชาน่าคราฟต์จะลงค้อนตีสมอเรือเก่าเป็นมีดซุย ทรงมีดมงคลตามความเชื่อของทางล้านนา โดยจะมีการฝังแกนในด้วยตะไบนิโคลสันเพื่อเพิ่มความแกร่งให้กับใบมีด ให้เป็นมีดมงคลที่สามารถใช้งานได้จริง

“ความมงคลของมีด  นอกเหนือจากมวลสารมงคลแล้ว 

มีดเล่มนั้นก็ควรปกป้องชีวิตของผู้ใช้งานได้ด้วย

จึงจะถือเป็นความมงคลที่แท้จริง”

สมอเรือ สัญลักษณ์แห่งความสำเร็จ

สมอเรือ เป็นชิ้นส่วนสำคัญของเรือที่เอาไว้ตรึงเรือให้อยู่กับที่เมื่อบรรลุถึงเป้าหมายปลายทาง อีกทั้งในยามที่เรือสำเภาฝ่ามรสุม สมอเรือก็เป็นส่วนสำคัญในการช่วยตรึงเรือไม่ให้พลิกคว่ำ ด้วยคุณลักษณะดังกล่าว พี่ช่างจึงนำมาทำมีดมงคลเพื่อเป็นอนุสติ หรือเครื่องเตือนใจเมื่อต้องพานพบถึงอุปสรรคในชีวิต ตลอดจนการแสดงถึงความสำเร็จเมื่อถึงจุดหมายปลายทาง โดยพี่ช่างให้ชื่อมีดเล่มนี้ว่า “มีดตรึงสมุทร”  

มีดซุย มีความโดดเด่นต่างจากมีดทรงอื่นอย่างไร

มาพูดถึงมีดซุยกันบ้างค่ะ การตีมีดซุยจะเน้นตีปลายมากั่น เพราะมีดซุย เป็นมีดปลายแหลมที่เน้นใช้แทงมากกว่าใช้ฟัน โดยคำว่าซุย เป็นภาษาล้านนา เป็นคำโบราณที่หมายถึงการแทงค่ะ ส่วนสาเหตุที่พี่ช่างเลือกที่จะตีมีดชนิดนี้ก็เพราะว่า ทรงของมีดมักจะถูกนำไปเป็นต้นแบบของมีดมงคลหลายชนิด มีความคล้ายคลึงกับมีควาญช้าง แม้ทรงมีดดั้งเดิมค่อนข้างมีหลายแหลม ทว่าพี่ช่างมีความคลั่งไคล้ในดาบหน้าจรดจึงประยุกต์ให้ปลายมีดซุยเล่มนี้ทู่ลงเล็กน้อยคล้ายปลายจรดนั่นเองค่ะ 

สิ่งที่ขาดไม่ได้ในการตีมีดจากเหล็กโบราณทุกชนิด

สำหรับการตีเหล็กโบราณ หรือเหล็กมวลสาร สิ่งที่ขาดไม่ได้เลยก็คือ ดอกไม้ธูปเทียนสำหรับทำพิธีไหว้ขออนุญาตผู้สร้างมวลสารชนิดนั้น และอีกหนึ่งสิ่งก็คือ ผงบอแรกซ์ อย่าลืมนะคะว่ามีดจากเหล็กโบราณนั้นมักจะมีการผสมเหล็กหลายชนิด โดยสมอเรือเก่านี้เป็นเหล็กที่ผิวด้านนอกมีร่องรอยขรุขระของการตี บ่งบอกว่าไม่ใช่เหล็กที่หล่อขึ้น การจะทำให้เนื้อเหล็กสามารถหลอมรวมกันได้ก็ต้องอาศัยผงบอแรกซ์เข้ามาช่วย โดยจะมีการโรยในระหว่างการตีนวดเหล็กค่ะ ซึ่งบอแรกซ์มีอีกชื่อเรียกคือ น้ำประสานทอง 

…แม้เนื้อเหล็กร่วมบ่อหล่อถลุง     มิอาจปรุงเป็นแผ่นแน่นผสาน

เมื่อตีทบก็แยกย่อยเป็นรอยราน   จะใช้การอย่างไรก็ไม่ดี

…จึงต้องใช้บอแรกซ์ทาแทรกไว้   ปิดรอยให้เคลือบแน่นเข้าแทนที่

อันกลุ่มชนจะผูกรักสามัคคี           ก็ต้องมีสิ่งร่วมหลอมรวมใจ…”

                                                                  ฉัตรสุมาลย์ ภูแต้มนิล ประพันธ์

ขั้นตอนการตีมีดจากสมอเรือให้เป็นมีดซุยปลายจรด ฝังแกนด้วยตะไบ

หลังจากที่ทำการตัดชิ้นส่วนของสมอเรือได้แล้ว ก็นำไปเผาในเตาถ่านร้อน ๆ พอเหล็กแดงแล้วก็ลองตีนวด ตียืดเหล็กเพื่อตรวจสอบการชำรุดของเนื้อเหล็ก หลังจากนั้นก็ทำตามขั้นตอนต่อไปนี้ได้เลยค่ะ

  • ตีผ่าส่วนกลางของคมมีดเพื่อที่จะฝังตะไบ โดยการฝังตะไบนี้จะช่วยเพิ่มความแข็งแกร่งให้กับใบมีด เพื่อให้สามารถใช้งานได้จริง 
  • ตะไบนิโคลสันที่จะนำมาฝังก็ต้องมีการตีนวดเหล็กให้เป็นแผ่นเสียก่อน 
  • โรยผงบอแรกซ์ขณะที่มีดมีความร้อนก่อนนำเข้าเตาเผา โดยผงบอแรกซ์จะช่วยป้องกันไม่ให้ออกซิเจนเข้าไปแทรกด้านในโพรงมีด จึงทำให้เนื้อโลหะหลอมรวมกัน
  • เมื่อนำมีดออกจากเตา ต้องตีนวดให้เนื้อเหล็กประสานกัน ขั้นตอนนี้ต้องอาศัยความเร็วและความแรงในการตี ต้องใช้พละกำลังพอสมควรเลยล่ะค่ะ ช่างยุคใหม่จึงนิยมใช้เครื่องอัดมากกว่าใช้แรงคน
  • ตีแต่งทรงมีด บริเวณใดที่หลงเหลือโพรงจากการละลายของโลหะ ก็สามารถใช้ลวดเชื่อมทองเหลืองอุดแทนได้ โดยวางชิ้นส่วนลวดเชื่อมแล้วโรยด้วยผงบอแรกซ์ นำไปเผาไฟให้ลวดเชื่อมละลายก็ใช้ได้แล้วค่ะ
  • ในส่วนขั้นตอนการขัดแต่งใบมีด ก็ใช้วิธีเดียวกันกับมีดสังฆวานรได้เลยนะคะ จากนั้นก็นำไปชุบในน้ำอุ่นโดยเน้นส่วนคม

 

“เคล็ดลับการตีมีดที่มีการฝังแกน คือต้องทำให้มีดประสานกันก่อน จึงต้องเน้นตีแก้มมีด ห้ามตีสันมีดเป็นอันขาดเพราะแกนจะหลุดจากใบมีด เมื่อแน่ใจแล้วว่ามีดประสานกันสนิทแน่นแล้ว จึงตีดัดสันร่วมด้วย”

การทำให้เหล็กโบราณขึ้นลายด้วยกรดกัดปริ้น

มีดที่ตีขึ้นจากโลหะผสม หากต้องการให้เกิดลายสวยงามบนใบมีด สามารถทำได้ด้วยการนำไปแช่ในกรดกัดปริ้น โดยนำกรดกัดปริ้นท์ละลายน้ำ จากนั้นให้จุ่มเฉพาะใบมีดลงไบในน้ำกรดกัดปริ้นท์ ทิ้งไว้ประมาณ 3 – 5 นาที จากนั้นนั้นมาล้างออกด้วยน้ำยาล้างจานก็จะปรากฏลวดลายบนใบมีด ส่วนลายจะสวยแค่ไหนนั้น ก็ขึ้นอยู่กับการตีทบโลหะแล้วล่ะค่ะ

ลายของมีดซุยหลังแช่กรดกัดปริ้น

…ข้ามขอบโค้งวงฟ้ามาไกลนัก        หอบความรักหักความหลังหวังโลกใหม่
ลมคิดถึงพัดคว้างทิ้งบางใคร           ทะเลใจขมขื่นคลื่นน้ำตา
…สำเภาน้อยลอยไปใกล้ฝั่งฝัน        บางหัวใจมุ่งมั่นและฟันฝ่า
จากจงหยวนเยือนเหย้าเจ้าพระยา  ทอดสมอแห่งศรัทธากราบฟ้าดิน

                                                                               ฉัตรสุมาลย์ ภูแต้มนิล ประพันธ์

Picture of ชนาณัฏฐ์ ชเณศวรสิทธิ์
ชนาณัฏฐ์ ชเณศวรสิทธิ์

นักเขียน ผู้บรรยายเสียง ร้อยเรียงเนื้อหาของชาน่าคราฟต์ Chana Craft

Scroll to Top